Cá.. và Mắm Ngừ – Trần Minh Quân

                                                Trần Minh Quân

                        Cá ngừ

Quanh cái tên .. Cá ngừ ?

   Tên của cá, tại Việt Nam và cả tại các nước Âu-Mỹ luôn luôn là chuyện nhức đầu : người tiêu thụ gọi tên theo..giới bán cá ! Các loài cá khác nhau (về phương diện khoa học) nhiều khi được gọi chung thành một nhóm cho dễ buôn bán ! Cá Ngừ cũng không ngoại lệ : cá ngừ chuyển sang Anh ngữ là tuna; Pháp ngữ là thon

   Có đến 13 loài cá được gọi là tuna và trong đó 4 loài được xem là có giá trị cao về thương mại : albacore, blue fin, yellow fin và big-eye , còn các loài tuna khác lại không được giới ‘bán cá’ ..cho là tuna vì phẩm chất kém hơn như bonito, black-fin, southern blue-fin. Người Nhật ưa chuộng một loài cá khác hẳn nhóm ‘tuna thật’ : Katsuwonus pelamis nhưng  lại có tên là Skipjack tuna , tên Việt là cá chấm.

Blue-fin và Big-eye tuna , tên Việt là .. cá bò

Yellow-fin, tên Việt là cá bò vàng

  Thon theo các ‘đầu bếp’ Pháp cũng không ‘giống ‘ai : Nhà bếp Tây gọi tên riêng : Germon cho albacore tuna; Thonine cho.. little tuna (thế nào là nhỏ, không rõ) và Thon rouge (cũng có nhiều loại..)

Cá Ngừ tại Việt Nam

Theo Danh mục Cá Xuất khẩu của Bộ Thủy sản Việt Nam, thì bờ biển Việt Nam có những loại cá ngừ sau :

  • Cá ngừ mắt to hay cá ngừ Đại dương : Big-eye tuna = Thon obèse

Thunnus obesus

   Cá  của vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới Ấn độ dương và Thái bình dương; gặp tại vùng biển xa ngoài khơi miền Trung và miền Nam

  Thân hình thoi dài, hơi dẹt bên.Hai vây lưng gần nhau; vây ngực khá dài. Vảy trên thân rất nhỏ. Mắt to. Lưng màu xanh xẫm ánh kim loại; nửa thân dưới và bụng màu trắng.. Vây vàng nhạt.Kích thước :0.6 đến 1.8 m

                              Cá ngừ Đại dương (Big-eye tuna = Thon obèse, Thunnus obesus)                                

  • Cá ngừ bò = Long-tail tuna, Blue-fin tuna; Koshinaga (Nhật)

  Thunnus tongol

Vùng phân bố như loài trên

  Thân hình thoi dài, hơi tròn.Hai vây lưng gần nhau. Thân phủ vảy rất nhỏ. Lưng màu xanh thẫm, nửa dưới và bụng màu sáng bạc, có nhiều chấm hình ôvan phân bố thành các hàng chạy dọc.. Kích thước 0.4-07m.

  Hai loại cá ngừ trên thuộc loại cá lớn, thường dùng làm thực phẩm tại các chợ cá. Một số loại nhỏ hơn có thể dùng làm mắm như :

                                               Cá ngừ bò = Long-tail tuna, Thunnus tongol                               

  • Cá ngừ chấm : cá ngừ thường. Eastern little tuna, Bonito tuna

Euthynnus affinis

 Phân bố tại các vùng nước ấm của Ấn độ-Thái bình dương

  Thân hình thoi, đầu hơi nhọn, hai hàm dài gần bằng nhau. Thân không phủ vảy trừ phần giáp ngực và đường bên. Lưng màu xanh đậm, có các giải màu đen không dạng rõ rệt. Bụng màu sáng bạc, có từ 2-5 chấm đen ‘đạc biệt’ giữa vây ngực và vây bụng..     Kích thước : 24-45cm, trung bình 35cm.

                                                   
                          Cá ngừ chấm (Eastern little tuna, Bonito tuna Euthynnus affinis)         

  • Cá ngừ chù = Frigate tuna (frigate mackerel (!); auxide (Pháp)

Auxis thazard  (theo phân loại khoa học thì loài này không phải.. tuna)

    Phân bố như loài trên .Gặp tại vùng biển miền Trung và Nam Việt Nam.

Thân hình thoi, nơi dài.Các vây màu đen nhạt. Thân màu xám đen, phần đầu đen xậm hơn. Bụng màu sáng. Vây ngực và vây bụng màu hồng..Cá nhỏ cỡ 15-30cm , trung bình khoảng 25cm..

                                                   
                                                           Cá ngừ chù (auxide (Pháp) Auxis thazard)              

Cá ngừ .. Tây và Mỹ :

  Tại các vùng biển Âu Mỹ , có nhiều loài cá ngừ. khác vời vùng Ấn độ-Thái bình Dương; vài loài đáng chú ý như :

  • Albacore (Thunnus alalunga )= Longfin tuna (Tên Việt Cá ngừ vây dài).

Pháp: Thon germon ; Bonite à dos rayé

Cá di động, xa gặp tại nhiều vùng biển Tây Bắc Hoa Kỳ; thuộc loại tuna ‘nhỏ’ kích thước trung bình 40cm đến 1m. Thân màu xanh da trời sẫm trên lưng và nhạt hơn dưới bụng. Tại quanh Hawaii, cá lớn hơn và nặng đến 25 kg.

Albacore khi đóng hộp tại Hoa Kỳ (là loài tuna duy nhất được phép) ghi “Tuna thịt trắng=white meat tuna. và gọi thêm là chicken of the sea.

Thịt lúc tươi, mềm, màu beige-đỏ, chuyển sang trắng và cứng khi nấu chín.

Bị đánh bắt quá mức: đến  230 ngàn con/ năm.

                               Cá ngừ vây dài (Albacore; Thon germon ; Bonite à dos rayé)

  • Blue-fin  (Thunnus thynnus)= Thon rouge

Loài tuna lớn nhất (con kỷ lục 1978 nặng.. 679 kg)

(Xem dưới : tuna Ậu châu). Thịt cá nhỏ màu đỏ nhạt (khi đóng hộp có thể ghi “light tuna”); thịt cá lớn màu đỏ sậm chứa nhiều dầu

Blue-fin tuna của vùng biển Việt Nam (cá ngừ bò) là loài thunnus khác (xem trên)

                                       Blue-fin  (Thunnus thynnus)= Thon rouge

  • Big-eyed tuna (Thunnus obesus ) = Cá ngừ mắt to = Cá bò.

         Pháp : thon obèse hay patudo

(Xem  đoạn trên trong cá ngừ Việt Nam), có thể gặp quanh Hawaii và Vịnh Mexico.

  • Yellow-fin tuna (Thunnus albacores) : Cá bò vàng tại VN.

Tại Hawaii được gọi là ahi ; Pháp gọi là thon rouge albacore.

Có thể đánh bắt ngoài khơi California, Hawaii, và Florida. Trên thị trường thường cân trong khoảng 10-50 kg (tuy có thể đến 200 kg). Ít dầu nên vị nhẹ hơn albacore.

   Tại Âu châu : trong vùng biển Đại Tây dương và Địa Trung hải, Hắc hải chỉ có một loại gọi là thon rouge, chính thống là thunnus thynnus. Còn  các loài thunnus albacores và thunnus obesus cũng được bán tại chợ là thon rouge?

                                                         
                                                 Cá bò vàng tại VN (Yellow-fin tuna-Thon rouge albacore)

  • Thon rouge du Nord (Thunnus thynnus) là loài cá khá lớn có thể dài đến 4m và nặng đến 800 kg. Thân nhiểu sọc xanh lam  đậm và bụng trắng có nhiều đốm màu bạc hay màu đồng. Sống thành những quần tụ khá đông ngoài khơi , cá trong bình khoảng 1.2m, nặng 30 kg. Loài này tập trung thành hai nhóm (stock)  Est/ Ouest (nhóm Ouest=West là stock tại vùng biển Đại tây Dương Mexico xuống đến Nam Mỹ). Stock phía Tây có thể di chuyển đến vùng biển Canada. (trong Vịnh St Margarets, Fundy..) Chính phủ Canada (2018) áp dụng luật quốc tế về  đánh bắt cá thon này nên chỉ cho phép ngư dân Canada bắt tối đa 2.500 tấn/ năm.

Thịt của thon rouge màu đỏ rất đẹp, dân Pháp gọi là “steak de la mer” .

                                                  Thon rouge du Nord (Thunnus thynnus)     

  • Thon Germon, Germon, Thon blanc tên dành cho Albacore tuna (xem trên), các quốc gia cạnh Pháp như Hòa Lan gọi là witte tonijn ; Đức (weisser thun),  Ý (tonnobianco)

Giá trị dinh dưỡng :

   Thành phần dinh dưỡng của Tuna thay đổi tùy theo cách sử dụng : cá tươi khác cá đóng hộp và cá đóng hộp lại tùy loại “light meat’= white, red..

Vài con số trung bình :

  • Cá tươi : 100 gram cung cấp 156 calories; chất béo 5.3g ; chất đạm 25.4g ;

Thành phần chất béo : bão hòa (1.4g) ; chưa bão hòa mono (1.8g) ; chưa bão hòa poly (1.6g). Cholesterol (42 mg).. Khoáng chất như magnesium (54.4 mg); sắt (1.1 mg).. Vitamin : B12 (9.3 mcg); A (642.6 Retinol Equivalent Unit)..

  • Cá tuna hộp (white canned) 100 gram cung cấp 116 calories; chất béo 2.1g ; chất đạm (22.7g)

Chất béo bão hòa (0.6g); chưa bão hòa mono (0.6g); chưa bão hòa poly (0.8g)

   Xét về phương diện dinh dưỡng, tuna tươi có thể được xem như là một thực phẩm rất bổ dưỡng và tốt cho sức khỏe.

    Thịt tuna blue-fin tươi chứa nhiều niacin, các vitamin A, B12 giúp bổ máu, tăng cường hệ miễn nhiễm; ngoài ra còn là nguồn cung cấp riboflavine, sắt, thiamin và các acid béo omega giúp bảo vệ tim-mạch (100 gram cá chứa 50 mg EPA và 230mg DHA).

Cá ngừ làm thực phẩm :

  Cá tuna được dùng dưới các dạng tươi sống, lạng mỏng vắt chanh(en carpaccio), sushi-sashimi. Cá đông lạnh  nguyên con, đông lạnh sắt lát,  dạng cá phơi khô : Thị trường Tây ban Nha và Ý có cá philê ướp muối sau hai ngày đem phơi nắng gió 15-20 ngày, gọi là mojama (Tây ban nha) và mosciame (Ý). Dạng đóng hộp giữ trong nước cốt tự nhiên  (có loại ngâm trong dầu olive) là cách ăn tuna  dụng nhất trên thế giới..

  • Nhật :

Nhật là quốc gia tiêu thụ tuna nhiều nhất trên thế giới và ăn cá tươi sống

  Giới tiêu thụ Nhật có cách đánh giá tuna riêng : Da số cá ngừ dưa vào Nhật là cá sẽ được bán trực tiếp tại các Nhà hàng ăn uống nên giá trị tùy thuộc cách nhìn của người mua (theo kiểu mua.. thịt bò!). Người mua (đầu bếp) dùng một ống rỗng ruột, đâm vào cá để lấy mẫu và quan sát bằng mắt thường :

  • Thịt đỏ tươi, chỉ hơi đục, đáp ứng tiêu chuẩn chế biến  sashimi , sushi sẽ được xếp hạng nhất. Cá hạng nhất đắt gấp đôi cá bị lọt xuống hạng nhì (thịt kém chắc và đục hơn). Việc phân hạng không có tiêu chuẩn và tùy “người mua kẻ bán!”
  • Cá hạng nhất và hạng nhì sẽ giống nhau khi nấu chín, nướng hay chiên giòn. Vài ‘đầu bếp’ còn bày thêm ra ‘hạng một rưỡi’ hay hạng ‘2 high’ : thua hạng nhất nhưng lại hơn hạng nhì ?
  • Người Nhật rất chuộng loại Skipjack tuna (Việt Nam gọi là cá chấm) ; tuy gọi là tuna nhưng lại thuộc chi cá khác hẳn : Katsuwonus pelamis, đánh bắt tại vùng biển ấm Thái bình Dương, trung bình 60cm. Skipjack tuna là thành phần các món Nhật : “tataki” (xắt mỏng như sushi, nướng rơm) ; katsuobushi; và shiokara (ướp muối).
  • Âu- Mỹ :

   Tại Hoa Kỳ,  lượng cá tuna được tiêu thụ hàng năm lên đến 1 tỷ pounds (tươi và đóng hộp), riêng dạng ‘tuna đóng hộp’ (lượng tiêu thụ lên đến trên 50 triệu hộp/ 3 oz mỗi năm) chiếm khoảng 28% tổng sản lượng thế giới.

Hoa Kỳ có rất nhiều món làm từ tuna đóng hộp : thông thường có đủ loại tuna salad , tuna sandwich đủ kiểu..

    Tại Pháp có nhiều món ngon từ cá thon (đa số đông lạnh khi giao đến các nhà hàng) : vài món nổi tiếng như Rilettes de thon à l’estragon (thon làm vụn =émmietter, trộn bơ, kem, nước cốt chanh, estragon..bỏ tủ lạnh 2 giờ..ăn.. sống) Carpaccio de bonite ; Tartare de thon aux palourdes  (cũng ăn cá sống nghiền nát kiểu boeuf tartare) ; Thon braisé aux oignons ; đơn giản nhất là Bonite.. rôtie và cầu kỳ hơn có Tournedos de thon aux foies de volailles ! Vùng Provence có món  Ratatouille Provencale  (Thon Germon mi-cuit).

  • Việt-Nam

Cá ngừ cũng được ưa chuộng tại Việt Nam. Các bà nội trợ chế biến rất nhiều món ăn từ cá tươi : chiên (mắm tỏi chua ngọt..), kho (kho cà chua, kho dưa cải, kho ớt, kho tiêu., kho thơm.. ), nướng (bọc giấy bạc ; cuốn bánh tráng ), và cá ngừ.. nhúng giấm (?) không kể salad cá ngừ..

Đặc sắc nhất vẫn là ..Mắm cá ngừ..

                                          Cá ngừ chiên nước mắm tỏi ớt chua ngọt

                                                            Cá ngừ kho tiêu

                                                             Cá ngừ kho khóm

                                               
                                                                Cá ngừ.. nhúng giấm

Mắm Ngừ

   Ông Nguyễn Viết Trung viết trong bài “Mắm Thu, Mắm Ngừ” (Ninh Hòa Today)

“Mắm ngừ được chế biến từ cá ngừ. Cách làm mắm ngừ như sau : lấy thịt cá rồi trộn ba phần cá một phần muối hoặc bốn phần cá một phần muối cùng một ít đường, ớt, nước gừng rồi đậy kín, ém lên trên mặt vài chiếc lá vông. Nếu “bốn cá một muối” thì chỉ nửa tháng là ăn được, còn ‘ba cá một muối’ muốn ăn phải chờ một tháng, song mắm ngừ có thể để dành từ năm này sang năm khác..Khi ăn, chỉ đơn giản có bánh tráng.. nhúng nước chấm mắm.. không cần cầu kì chế biến..”. Sau này mắm ngừ được ăn với thịt heo luộc, cà pháo..


                                                                  Mắm Ngừ

   Mắm cà pháo.. cá ngừ ‘Cung đình’

Nhà Huế học Trần Kiêm Đoàn trong biên khảo Mắm ruốc có giới thiệu về Mắm cà pháo cá ngừ. Ông viện dẫn tập sách “Thực phổ Bách thiên” mà tác giả là Bà Trương thị Bích, nàng dâu tài hoa và hiền thục của Tùng Thiện Vương Miên Thẩm (Xem ghi chú)

Trong tập sách quý này Bà Bích có dạy làm đến 3 món Mắm ngừ

   (xin đọc tập sách này tại : http://vietnamvanhien.org/thucphobachthien.pdf )

Ông Trần Kiêm Đoàn viết riêng về món Mắm cà pháo cá ngừ và phán đây là cái ‘trạng đằng trời ‘ của Mắm Huế . Ông Đoàn kể lại :

“.. Năm 1960, trong dịp Quốc vương và Hoàng hậu Thái Lan chính thức thăm viếng Cố đô Huế, để có món ăn đặc sản địa phương thiết đãi quốc khách, ông Ngô đình Cẩn đã chuẩn bị chu đáo. Trong đại tiệc có 10 món ăn đặc biệt của Huế, có món”mắm cà pháo cà ngừ ( do bà Hà thị Đa ở Tây Lộc chịu trách nhiệm).

   Món ‘độc đáo này’ bà Đa đã mất gần .. nửa năm để chuẩn bị. Ông Kiêm Đoàn kể tiếp

“.. trước hết là chuẩn bị mắm cá ngừ. Cá ngừ tươi mới bắt chỉ lấy bộ ruột và mang. Cả hai thứ đều được chắt lọc rất công phu và làm sạch chi li từng bộ phận nhỏ. Tất cả đều rửa sạch, để ráo nước, trộn muối và xóc đều (muốn ăn nhanh thì ‘non’ muối  6 cá/ 1 muối; ăn chậm thì ‘già muối 4 cá/1 muối). Hỗn hợp cá/muối được cho vào thẩu, ép chặt, đậy kỹ và đem phơi nắng liên tục trong vòng 15 ngày. Nắng phải là nắng đầu hồi.. Khi mắm bắt đầu chín với hiện tượng sủi bọt đầu tiên.. là khi chuẩn bị cà.

   Cà phải là cà pháo trắng “bánh tẻ” (vừa lứa= không già, không non). Mỗi quả cà đều phải giữ nguyên cuống, nhưng cuống phải tách vỏ xanh, chỉ giữ phần lõi trắng, để quả cà.. giữ phần ‘thanh lịch (?).. Giầm cà với nước muối (bão hòa) một đêm, xả lại với nước trong, để ráo và đem ra phơi nắng , cà khô nhưng không được teo và khi trộn với mắm ruột ngừ sẽ vẫn được tính cách vừa giòn..vừa dai..

  Sau cùng, cà đem trộn chung với mắm và nên thêm gia vị gồm có riềng, tỏi, ớt xay mịn cùng ít nước đường phèn thắng, làm cho vị mặn của mắm trở thành dịu hơn.Tập hợp cà và mắm cùng gia vị sẽ đem phơi nắng tiếp trong 10-15 ngày..”

   Món ăn quả thật công phu !

  Và món ăn này cũng tạo một giai thoại..ngoại giao : ”Báo the Bangkok Times tường thuật : “ In Hue City, at the banquet, our King really enjoyed the wonderful..Mans of Hue which were served in the cute small china disks” (dịch theo Google sẽ là .. món Quý ông Huế bày trên.. dĩa nhỏ ?).. Món lạ, dị rứa ?

  Mắm ruột ngừ : Món mắm rất đặc biệt của Bình Định-Phú Yên và Khánh Hòa..

  • Phú Yên  và Bình định

   Chọn cá càng tươi và càng to; mổ lấy ruột, lôi toàn bộ nội tạng cá ra ngoài; bỏ bao tử, mật, gan chỉ lấy ruột. Ruột cá không cần rửa (?) vì được cho là rất sạch .. Bỏ từng cài ruột vào hũ thủy tinh, sau đó cho muối sống hoặc muối hột theo tỷ lệ ‘hai ruột/một muối” ; đậy nắp thật kín..mang phơi nắng.

Khoảng 15 ngày khi muối đã thấm vào tửng ruột cá thì trong hũ xuất hiện một lượng nước có màu đục sẫm : đó là tinh chất của ruột cá tiết ra..Sau 3 tháng kể từ ngày muối , mắm cá thành hình có mùi thơm và đậm đặc, dạng sệt..

  (Về phương diện vi sinh, không rửa ruột cá là một nghệ thuật cổ truyền của mỗi dân tộc, mùi và vị ‘đặc trưng’ của mỗi loại mắm, tùy thuộc vào sự lên men của các vi sinh vật trong ruột cá)

Chế biến Mắm ruột kho :

  • kho thịt ba chỉ : thịt ba chỉ xắt nhỏ; sao cho đến khi ra hết mỡ teo săn lại, thêm tỏi vào phi. Cho mắm ruột vào, đun nhỏ lửa đến sôi nổi bong bóng và nêm gia vị..
  • kho chấm cà dĩa..

Mắm ruột kho thường ăn kèm rau sống, dưa leo..hay chỉ ăn với bánh tráng.

Một cách ăn truyền thống khác của vùng Sa Huỳnh Quảng Ngãi là :

                 “ Mắm ruột trộn với thơm/ Ngon cơm hơn cả.. cá “

    Gọt sạch vỏ thơm vừa chín rồi thái nhỏ trộn chung với mắm, thêm ít đường và tỏi băm nhuyễn..Muốn ăn cay thêm vài lát ớt đỏ..

                                                                     Mắm ruột ngừ

Cá ngừ và sức khỏe :

  Cá ngừ bổ dưỡng và là một trong những loại cá nên ăn, nhưng năm 2003, FDA và EPA (Environmental Protection Agency) của Mỹ  lại xếp tuna vào loại cá ‘tuy nên ăn nhưng cần giới hạn số lượng’ vì nguy cơ có thể bị nhiễm độc thủy ngân !

   Khuyến cáo của FDA về “Cá và Thủy ngân” có thể đọc tại :

                   www.epa.gov/ost/fishadvice/advice.html

Riêng về ‘tuna’ có vài điều nên lưu ý :

   FDA  ghi : “Chỉ ăn mỗi tuần một hộp 6 oz “canned white tuna là đã .. quá nhiều thủy ngân” (Thủy ngân do các nhà máy sản xuất năng lượng chạy bằng than đá, thải ra biển, tích tụ theo thời gian dưới dạng methylmercury độc hại trong thịt các loài cá sống lâu năm dưới ‘tầng sâu’ như cá mập, cá kiếm..)

Lượng thủy ngân thay đổi rất nhiều ngay trong cùng một loài cá : Cá càng ‘già’, càng to.. thịt càng chứa nhiều thủy ngân.

  Loại Albacore tuna, đánh bắt ngoài khơi Thái bình dương Tây- Bắc Mỹ (Washington, Oregon, California) còn trẻ và nhỏ (nặng trung bình 4.5-10kg) nên lượng thủy ngân chỉ bằng 1/2 lượng FDA công bố (!) trong tuna đóng hộp.nên có thể xếp vào nhóm đóng hộp ‘light’ hay ‘chunk light tuna’ (nên xem nhãn trên hộp) chỉ chứa khoảng 0.12ppm =part per million) thủy ngân.. vẫn trong mức an toàn khi.. ăn.

Ăn tuna tươi sống (kiểu sushi và sashimi) cũng cần chú ý đến vấn đề ký sinh trùng trong cá (nấu chín diệt được ký sinh trùng, nhưng không loại được methylmercury). Nếu cá khi đánh bắt không được tồn trữ ngay trong hầm lạnh , có thể gây ngộ độc histamin

   Những người đang uống thuốc trị lao phổi isoniazid và thuốc trị bệnh Parkinson levodopa không nên ăn cá tuna..

Ghi chú :

   Thực phẩm bách thiên  là một quyển sách dạy nấu ăn bằng thơ đầu tiên và duy nhất tại Việt Nam đa phần là món Huế. Tác giả là Bà Hiệp Tá, Đại học sĩ, Hoàng-Khẳng, nhất phẩm phu nhân Trương-Đăng Thị Bích; xuất bản vào năm 1915 (hai năm sau khi viết, 1913)

Các món Cá ngừ trong tập sách :

(33)- Cá Ngừ kho với Thịt

        “ Cá ngừ cắt lát phải hơi dày / Thịt xắt thêm vào nữa cũng hay

          Muối với tiêu, đường, cùng vỏ ớt / Nước ngang, kho rặc, nhuống liền tay”

(93)- Mắm ngừ bột

        “ Mười phần cá phải muối non ba / Muốn để lâu ngày mặn lại già

          Lạng nạc làm riêng cong mắm bột / Vằm xương trộn với hũ dưa cà “

(94)- Mắm Ngừ Ruột

          “Nạc ngừ làm bột ruột làm pha / Vằm nhỏ mười phần một muối mà

            Xắt tỏi cùng riềng đều trộn lại / Mười ngày chín ngứu rắc tiêu qua..”

(95)- Mắm Ngừ, Mắm Nục thính

            “Ngừ gai, Nục chuối thịt như nhau / Lấy ruột riêng ra ướp được lâu

              Cá chục, muối ba, dằn thật kỹ / Rồi rang thính lại bỏ theo sau..”

                                                                            Trần Minh Quân

Nguồn: Cảm ơn Mr.TL chuyển bài.

One thought on “Cá.. và Mắm Ngừ – Trần Minh Quân

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s